Overweg Heemstede geopend: stand van zaken en voorgeschiedenis

Aan de westkant van de bebouwde kom van Heemstede ligt een prachtig natuurgebied met bos, landgoederen en de daar achter gelegen duinen en het strand. Voor veel inwoners van Heemstede dé plek om te gaan wandelen of fietsen. Om daar te komen moet je onder andere het spoor Haarlem-Leiden kruisen. Maar een aantal spoorwegovergangen staat hier onder druk.

Het oversteken van het spoor kon altijd op vier plaatsen: bij het station Heemstede-Aerdenhout (een tunnel onder het spoor) over het Laantje van Alverna (onbewaakte overweg), over het Laantje van Leyduin (onbewaakte overweg) en bij de Manpadslaan (overweg met spoorbomen). ProRail wilde de overwegen bij het Laantje van Alverna en het Laantje van Leyduin opheffen wegens veiligheidsredenen. Wandelnet en de Fietsersbond gingen hier tegenin: volgens hen moeten de overwegen open blijven zodat bewoners toegang hebben tot het natuurgebied. Deze pagina geeft een stand van zaken over de gebeurtenissen die afgelopen tijd hebben gespeeld rondom dit dossier.


Update: huidige situatie 

In 2014 plaatste ProRail hekken waarmee zij de overgang bij het Laantje van Alvera afsloten. Na een uitspraak van de Raad van State (december 2015) dat ProRail dit niet had mogen doen, omdat de overgang een openbare weg betreft, verwijderde ProRail deze hekken op 29 juli 2016. In plaats daarvan plaatste ze hier zigzag-hekken. Hiermee worden auto's geweerd, maar kunnen fietsers en wandelaars weer gebruik maken van de spoorwegovergang. Lees voor meer informatie het persbericht.  

 

Terugblik: aanleiding

Overweg weg

Als het aan ProRail lag, werden zowel de overwegen bij Alverna als bij Leyduin opgeheven vanuit veiligheidsoverwegingen. De gemeente Heemstede ging akkoord met het opheffen van het zogenaamde 'Laantje van Alverna'. In de inspraak-procedures heeft dit tot veel weerstand geleid bij de inwoners. Zowel Wandelnet als de Fietsersbond maakten hun zienswijzen kenbaar en bepleitte de belangen van wandelaars en fietsers.

 

 

 

 

Voorgeschiedenis

Openbaar of niet openbaar, dat is de vraag

Ingewikkeld punt in de discussie over het opheffen van de overweg, was de vraag of de weg (en overweg) openbaar zijn of niet. Bij ProRail stond deze spoorwegovergang als 'particulier' te boek. Toch werd de overweg al jaren gebruikt door wandelaars en fietsers uit de omgeving. Daarmee is de overweg openbaar geworden in de zin van de Wegenwet en is een juridisch vraagstuk ontstaan. De Fietsersbond en Wandelnet hebben een zogenaamd 'verzoek tot preventieve handhaving' ingediend bij de gemeente Heemstede die vervolgens in een reactie stelde dat de overweg niet openbaar is. Een uitweg was om de openbaarheid te bewijzen aan de hand van getuigen die konden verklaren de overweg al meer dan 30 jaar te gebruiken.

Risico-analyse ProRail

De Stuurgroep Infrastructurele Barrièrevorming (Fietsplatform, Hippische Sportfederatie en Wandelnet) adviseerde ProRail over het al dan niet opheffen van een overweg vanuit recreatief belang. Omdat het Laantje van Alverna een groot recreatief belang kent, pleitte de Stuurgroep voor het behoud van deze overweg voor ongemotoriseerd verkeer. Aangezien het veiligheidsaspect zwaar weegt voor ProRail, heeft Arcadis een zogenaamde 'integrale riscio-analyse' opgesteld. In deze analyse is geen aandacht voor het recreatieve belang, zo heeft de Stuurgroep in reactie op de analyse laten weten.

Schriftelijke vragen Kamerleden

Tweede Kamerleden Carla Dik-Faber (ChristenUnie) en Paulus Jansen (SP) hebben schriftelijke vragen gesteld aan staatssecretaris Mansveld van Infrastructuur en Milieu. Zij vonden dat de staatssecretaris opheldering moest geven over de plannen van ProRail om de twee spoorwegovergangen te sluiten. De Kamerleden wezen er op dat ProRail niet haar eigen procedures volgt omdat er nog een adviestraject loopt met wandel- en fietsorganisaties. Ook had ProRail niet uitgezocht hoeveel wandelaars en fietsers de beide spoorwegovergangen gebruikten. Carla Dik-Faber: “De afstand naar de twee dichtstbijzijnde punten waar je het spoor kunt passeren wordt 2,5 kilometer. Dat is voor wandelaars en fietsers te lang.”

Het antwoord van de Staatssecretaris was teleurstellend. 'Het is opzienbarend dat de procedure wel in gang gezet is, maar blijkbaar niet noodzakelijk is voor de categorie van particuliere overwegen. Of je vraagt advies en weegt dat zorgvuldig af, óf je vraagt geen advies.' aldus Wandelnet.

Barrière van 2,5 kilometer

Vanuit de wandelaar bezien, hebben de beide onbewaakte overwegen een hoge recreatieve waarde. Zowel het Laantje van Alverna als Leyduin worden dagelijks en veelvuldig gebruikt. Indien de overwegen definitief en voor al het verkeer zouden zijn afgesloten, dan zou over een afstand van meer dan 2,5 kilometer een barriere door de spoorlijn ontstaan zijn, die in geen verhouding staat tot de geldende normen die door CROW zijn opgesteld. Voor wandelaars is dat een onacceptabele situatie, als je in gedachten neemt dat je gemiddeld 4 à 5 kilometer per uur wandelt.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Oplossing

De door Wandelnet en Fietsersbond voorgestelde oplossing was het afsluiten van de overweg Alverna voor gemotoriseerd verkeer. Dit betekent een deel van de ' veiligheidswinst', aangezien uit de ongevalrisico’s blijkt dat de meeste ongelukken met auto's gebeuren. Ook pleiten de organisaties voor een veilige oversteek voor wandelaars en fietsers. Het beveiligen van deze overweg is een prima oplossing die zowel recht doet aan de veiligheid op het spoor als ook aan het recreatief belang van de overweg.

In hoger beroep

In het hoger beroep (9 december 2015) heeft de Raad van State (RvS) uitspraak gedaan over de door ProRail afgesloten spoorwegovergang Alverna in Heemstede. De RvS heeft besloten dat Alverna weer open moet. De RvS bevestigt hiermee de uitspraak van Rechtbank Noord-Holland uit maart 2015: de overweg is wel degelijk een openbare weg. ProRail betwistte toen die uitspraak en ging in hoger beroep bij de Raad van State.

Eerder in 2015 waren Fietsersbond en Wandelnet al in overleg met de gemeente en ProRail. Daar kwamen zij met een alternatief om een veilig overwegsysteem te ontwikkelen (‘overweg-light’). De Tweede Kamer had daar ook op aangedrongen bij de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu. Zij stelden daarna vijf miljoen euro beschikbaar voor de ontwikkeling van dergelijke innovatieve systemen om onbewaakte recreatieve voet/fietsoverwegen te beveiligen plus vijf miljoen voor gebiedsgerichte oplossingen. Daar zou Alverna ook van kunnen profiteren, bv. in een proefproject. Vladimir Mars (beleidsvrijwilliger Wandelnet Noord-Holland): “Wij willen een open overweg. Maar ook een veilige overweg. Dat kan met eenvoudige middelen, zonder toeters of bellen.”

Aanbod Grontmij Rail, 10 december 2015

In december 2015 belde Grontmij (afdeling Rail) Jaap Moerman van de Fietsersbond op met een praktische oplossing voor Alverna. In deze zelfde maand gingen ProRail, de Fietsersbond, Wandelnet, bewoners Laantje van Alverna en de gemeente (nieuwe wethouder Heleen Hooij en betrokken diensthoofden) met elkaar in gesprek op het gemeentehuis van Heemstede. In gezamenlijkheid werden afspraken gemaakt over de vervolgstappen:

  1. Het eerder gedane verzoek van ProRail en enkele bewoners van het Laantje van Alverna om de spoorwegovergang aan de openbaarheid te onttrekken werd tot 1 april 2016 opgeschort.
  2. Tot dan blijven de hekken waarmee ProRail de spoorwegovergang in het Laantje van Alverna sinds oktober 2014 heeft afgesloten nog dicht.
  3. ProRail benutte de maanden januari, februari en maart voor een haalbaarheidsonderzoek naar een veilige overweg voor wandelaars en fietsers (met de fiets aan de hand). De volgende drie opties zijn onderzocht: onderdoor (tunneltje), bovenlangs (spoorbrug) en gelijkvloers (zo optimaal mogelijk beveiligd). In dit onderzoek werden de technische, de financiële en de maatschappelijke aspecten meegenomen. ProRail voerde hetzelfde onderzoek tegelijkertijd ook uit voor het fiets- en wandeloverwegje bij Leyduin.
  4. Partijen bespraken de drie varianten op 29 maart 2016 en maakten daarna vervolgafspraken met elkaar. 

Vragen tijdens het kerstreces

Diverse fracties stelden tijdens het kerstreces schriftelijke raadsvragen en dwongen zo een discussie af in de commissievergadering van 18 januari 2016. Tien insprekers lieten zich horen. De commissie werd een petitie van bewoners van de Geleerdenwijk aangeboden die dicht bij de overweg wonen. Zij voelden zich als belanghebbenden gepasseerd door de gemeente: zij hadden graag tijdens het Alverna-gesprek mee willen praten.

Grontmij Rail denkt mee over praktische oplossingen

Naar aanleiding van Grontmij’s aanbod in december, stuurde het bedrijf een memo uit. Het railbedrijf bood aan mee te denken over praktische oplossingen. Op verzoek van de Fietsersbond heeft Grontmij op hoofdlijnen onderzocht wat de kosten zijn voor het plaasten van een AHOB (Automatische Halve OverwegBomen) installatie. Hierbij is nog geen rekening gehouden met de positie van de overweg ten opzichte van het station Heemstede-Aerdenhout. De kosten voor het aanbrengen van een AHOB voor langzaam verkeer bedragen circa € 350.000,- . Dus ongeveer de helft van de kosten die ProRail eerder noemde (€ 600.000). De grootste kostenpost voor dit werk bestaat uit het kabelwerk en een technische spooraanpassing. Er werden ook enkele oplossingsrichtingen aangeboden om de kosten te verlagen, zoals het hergebruik van materialen en het combineren van werkzaamheden rond de overwegen Leyduin (tunnetje) en Alverna.

Raadsvergadering Heemstede

In januari 2016 vond wederom een raadsvergadering plaats. De publieke tribune zat bomvol bij de raadsvergadering waarin gedebatteerd werd over de uitspraak van de Raad van State in december. Aan de orde was de vraag: ‘Wanneer gaat de overweg naar het Laantje van Alverna weer open?’ ProRail bleek dat niet te willen en schermde met het zinnetje uit de uitspraak van de Raad van State: ‘ProRail moet de veiligheid ter plaatse garanderen’. Wethouder Hooij, opvolger van Van der Stad namens dezelfde partij, wilde ProRail tot eind maart de tijd geven om met oplossingen te komen, conform afspraak met betrokkenen op 18 december: een overweg, tunnel of brug. Tot dan mocht ProRail de boel dicht houden.

GroenLinks en PvdA vroegen daarop per motie om een spoedige opening van de overweg. Als dat niet eerder zou kunnen dan eind 2016, dan uiterlijk medio 2016 met een tijdelijke beveiligingsmaatregel. Met 9 voor en 11 tegen werd deze motie nipt verworpen. D66 stemde voor, CDA en VVD tegen. HBB (Heemsteeds Burger Belang, een locale partij) wilde nog wachten op de uitkomsten van het onderzoek van ProRail. Annelies van der Have (HBB): ‘Wel teleurstellend dat ProRail nu niets op de plank heeft liggen. ProRail pak eens door, de tijd van dralen is voorbij.’

Verbazing wekte vervolgens de raadsdiscussie over de openbaarheid van het laantje. Nu de RvS heeft bevestigd dat de overweg een openbare weg is, trekt wethouder Hooij in twijfel of dit ook geldt voor het Laantje van Alverna. Een bizarre discussie volgens Jaap Moerman (Fietsersbond): ‘Immers, degenen die de overweg voor de afsluiting gebruikten moeten toch ergens naar toe zijn gegaan. Dat kan aan de westzijde alleen het Laantje van Alverna zijn geweest’. Een motie van PvdA, GroenLinks en D66 die vroegen om een onderzoek naar de status van het Laantje door de gemeenteadvocaat, wordt door het college overgenomen.

Notitie door de gemeenteadvocaat i.z. openbaarheid van het Laantje

De gemeenteadvocaat Van der Feltz constateerde in zijn notitie dat de openbaarheid van de overweg en het Laantje twee verschillende dingen zijn. Alhoewel de feitelijke toegankelijkheid van het Laantje voor wandelaars en fietsers buiten kijf staat, blijkt uit de aanwezigheid van bordjes Eigen Weg op het deel tussen de overweg en het Medisch Kinderdagverblijf Het Spalier op het grondgebied van de gemeente Bloemendaal dat de openbaarheid tussen 1955 en 2016 diverse malen onderbroken en daardoor Wegenwettelijk ‘gestuit’ is geweest.

Dit op basis van een door de bewoners van het Laantje (de particuliere eigenaren van de weg in civielrechtelijke zin) overlegde anonieme getuigenverklaring van een postbode in de periode 1962-1989 en diverse foto’s van de bordjes op het Laantje in 1955, 1964, 1967 en 2014. M.a.w.: het Heemsteedse deel van het Laantje kan niet door verjaring openbaar zijn geworden conform art. 4 lid 2 Wegenwet.

Resultaten onderzoek ProRail

Op 29 maart presenteerde ProRail de resultaten van het onderzoek naar een veilige overweg. De uitkomsten waren niet bevredigend: niet ter plaatse van de 'oude' oversteek bij Alverna, veel te duur en bovendien met een lang traject waardoor de overweg ook lang dicht zal blijven. Wandelnet en Fietsersbond vroegen de gemeente om in lijn met de uitspraak van de Raad van State zo snel mogelijk een tijdelijke èn veilige oplossing ter plaatse van overweg het Laantje van Alverna te realiseren. Bijvoorbeeld met een WILO (1) (Waarschuwings Installatie Landelijke Overwegen), eventueel in combinatie met andere maatregelen zoals klaphekken, en vervolgens zorg te dragen voor een duurzame en structurele oplossing. Dit vroegen de belangenorganisaties in een brief aan het college van Heemstede.

Nu

Op 29 juli 2016 verwijderde ProRail de hekken die zij eerder plaatste. Deze vervingen zij door zigzag-hekken. Er wordt nog gezocht naar een structurele veilige oplossing. Lees hier het volledige persbericht waarin de huidige stand van zaken beschreven wordt. 

Steun ons