Een wandeling langs de Limes van het Romeinse Rijk-etappe ‘variant’

Een wandeling langs de Limes van het Romeinse Rijk-etappe ‘variant’

23 april 2026 - Gert Nonnekes

‘Tot hier en niet verder’, was de grens van het Romeinse Rijk. ‘Vanaf hier en verder’, wandelen we de etappes langs die grens van het Romeinse Rijk. Gert heeft een doordeweeks dagje vrij en het is heerlijk weer. Samen met Betty loopt hij medio april de zogenaamde variant-etappe van het ruim 300 km lange Romeinse Limespad (LAW 16). Zo’n 17 km van Voorburg naar Leiden.

Foto 01 - Variant Etappe - Gert Nonnekes.jpg

Hoe natuur en LAW elkaar ontmoeten © Gert Nonnekes

Uitzoeken

Ik ben van de week begonnen met het Romeinse Limespad per etappe uit te werken. Zijn startpunt en eindpunt logische qua OV? Waar gaan we parkeren? Hoe lang is de reistijd? Het is een uitzoekerij. Sommige etappes starten of eindigen werkelijk in ‘the middle of nowhere. Soms kan het écht anders.

De etappe van vandaag is overzichtelijk. De vraag is alleen: “Waar starten we? Gaan we naar Voorburg of starten we in Leiden?” Even in dubio, maar we kiezen voor Voorburg. Ik parkeer de auto (betaald) in de buurt van Zwembad/IJsbaan ‘De Vliet’. Vlakbij de bushalte van lijn 45. Na ook nog een paar haltes met bus 23 starten we bij de Binckhorstlaan in Voorburg.

Forum Hadriani

Het huidige Voorburg was vroeger de Romeinse nederzetting Forum Hadriani! Op de plek waar nu Park Arentsburg is. Er is weinig te zien. De infozuilen zijn er niet… In onderhoud? Komen ze nog terug? Het is nu moeilijk ons in te leven in het gebied. Alleen een pilaar ter bevestiging van de locatie. Maar het park is mooi met de waterpartij en de kleurende bomen.

Kaart van Forum Hadriani © Gert Nonnekes

Prachtige panden

We wandelen door Voorburg, een gezellig stadje. Prachtige panden in het oude centrum. Het huis ‘Swaensteyn’ is oogstrelend. Ook twee vestigingen van het Huygens Museum. Eentje in het poortgebouw van Buitenverblijf ‘Hofwijck’. Daar woonde ooit Constantijn en later zijn zoon Christiaan Huygens. Het museum gaat om 12.00 uur open. We zijn te vroeg. Dan maar even koffie bij ‘AnnaBelle’. Lekker in de zon op het terras. Onze wandelvesten gaan uit!

'Swaensteyn' en vader en zoon Huygens © Gert Nonnekes

Tentoonstelling

In de eerste vestiging is niks over de Romeinen te bekijken. We moeten naar de ‘hoofd’-vestiging in de Herenstraat (gratis met museumkaart en onder andere de Vriendenloterij VIP-kaart). Nou, dat was top! Een fantastische tentoonstelling over Forum Hadriani! Het geeft een uitstekend beeld van de omvang, het leven en de relatie met het ‘Kanaal van Corbulo’. We gaan opgetogen verder. Hier wandelen we het Romeinse Limespad voor!

Romeinse tentoonstelling in Huygens Museum © Gert Nonnekes

Aan de Vliet

Voorburg ligt aan de Vliet. Of, zoals het wordt genoemd het Rijn-Schiekanaal. In de tijd van de Romeinen was dit ongeveer de loop van het Kanaal van Corbulo. Het verbond de Maas met de Rijn. Forum Hadriani had zelfs een haven.

De Vliet bij Voorburg © Gert Nonnekes

Water en natuur

De etappe voert voor een heel groot gedeelte langs het genoemde water. Heerlijk met de wind (ZW3) in de rug, het zonnetje van opzij, af en toe een vriendelijk wolkje. We komen in Leidschendam waar een goed onderhouden sluizencomplex met stalen ophaalbruggen opvalt. Even buiten dit stadje de unieke houtzaagmolen ‘De Salamander’. We blijven langs het water.

Leidschendam © Gert Nonnekes

Direct na de bebouwing van Leidschendam gaan we de Leidschendammerhout in. Wat een fascinerende natuur! Ontluikend groen, een graspad op een dijkje met van dat hoog opgroeiend gele koolzaad. Vanaf het fietspad zijn we bijna niet te zien. De golfers hebben geen aandacht voor ons. De Herreford runderen kijken ons schaapachtig aan. De vogels kwetteren.

Door de Leidschendammerhout © Gert Nonnekes

We lopen een heel stuk evenwijdig aan de snelweg A4. Honderden keren heb ik daar gereden. Ik keek altijd wel even naar rechts en dacht: “Misschien eens naartoe op een zonnige dag. Lekker wandelen…” Zoals vandaag dus langs de prachtige waterplassen. De vogelplas ‘Starreveld’ bijvoorbeeld. Met een verrekijker bij het infobord kan je de vogels spotten. In het riet aan de waterkant hoor je ze. Midden op het graspad liggen schapen met lammeren. Vredig in het zonnetje. Ze lopen niet eens weg. Niet voor niets is er voor de honden een alternatieve route.

Langs de vogelplas ‘Starreveld’ © Gert Nonnekes

We schieten aardig op. Verschillende bruggetjes brengen ons van eiland naar eiland rond de plassen van Vlietland. Eén van de bruggen viel mij op: de Jaap Smitbrug. Die naam ken ik! Het bord geeft uitsluitsel. Jaap was Commissaris van de Koning in Zuid-Holland (2014-2024). Ik was een paar keer zijn chauffeur toen ik voor de Provincie reed… Toch wel bijzonder.

Even pauze

Het vlietland omzoomt een flinke recreatieplas: surfen, zeilen, suppen. Zonnen op strandjes, Het Paviljoen ‘Waterfront Vlietland’ nodigt uit om wat te nuttigen. Zijn we eigenlijk wel aan toe. Een gemberthee en een bio-limonade. “Zullen we er wat bij nemen?” Het werd zo’n heerlijke schaal met nachochips en kaas uit de oven. Daar bovenop: guacamole, crème Fraiche en chilisaus. Het was lekker genieten in het zonnetje.

Even pauze met wat lekkers… © Gert Nonnekes

Weidevogelgebied

Nog vier kilometer tot de Lammebrug. Links stroomt de Vliet, rechts staan uiteenlopende woonhuizen waaronder het bijzonder mooie Commissarishuis. Verder de nodige landerijen en het uitgestrekt weidevogelgebied ’t Vogelhoff. Niet toegankelijk: broedseizoen van 1 april tot 1 juli. De komende etappes komen we dat nog wel een paar keer tegen. De reiger is het om het even. Een meerkoetmamma beschermt haar jongen met van die mooie rode snaveltjes in een slootje op het nest.

Ingang van 't Vogelhoff © Gert Nonnekes

De etappe was fantastisch. Weinig Romeins, maar voor zo’n 70% alleen maar in de natuur en veel langs water. Zelfs als we langs bebouwing liepen. Misschien is het een idee om de naam ‘variant’ te veranderen in ‘natuur’. De etappe verdient het!

Lees meer over

Blijf op de hoogte!

Eens per maand stuurt Wandelnet de nieuwsbrief uit. Daarin vind je leuke wandelroutes, nieuws en actualiteiten over wandelen. Schrijf je in en ontvang de nieuwsbrief maandelijks!

Inschrijven

Help jij mee?

Wandelpaden zijn kwetsbaar. Dat merk je vaak niet als je een mooie wandelroute loopt, maar door spoor, wegen en bebouwing kunnen wandelroutes zomaar verdwijnen of saai en onaantrekkelijk worden. Help je mee om wandelroutes te beschermen en te onderhouden?