_{Een hek en het bord eigen weg in Aalsmeer op het Pelgrimspad © Wandelnet}

Welke paden stonden onder discussie?

1. Zandweg in Rijsbergen (Zundert)
In de gemeente Zundert sluit een agrariër de historische Zandweg in Rijsbergen af. Deze loopt over door hem aangekochte percelen. Bij het oordeel of dat mocht is de vraag: is er sprake van een weg en is die openbaar toegankelijk?

2. Klarenbeeksepad (Goeree-Overflakkee)
In de gemeente Goeree-Overflakkee wil de nieuwe eigenaar geen wandelaars over zijn huiskavel. Het gaat om het Klarenbeeksepad. De gemeente gaat daarin mee en onttrekt ook de resterende paden op zijn grond aan openbaarheid.

3. Voormalig spoortracé Vinkeveen (De Ronde Venen)
In de gemeente De Ronde Venen sluit de nieuwe eigenaar het pad op voormalig spoortracé Vinkeveen af. Is er sprake van een openbaar toegankelijk pad en heeft de gemeente het pad meer dan 10 jaar onderhouden?

4. Molenpad in Rijnsaterwoude (Kaag en Braassem)
In de gemeente Kaag en Braassem sluit een nieuwe eigenaar het Molenpad af dat langs zijn perceel loopt. De vraag is: is er sprake van een weg en is deze openbaar toegankelijk?

^{© Wandelnet}

Wat zegt de wet?

Kort gezegd: wie de grond bezit, bepaalt niet automatisch of een pad afgesloten mag worden. Openbaarheid wordt geregeld in de Wegenwet, die stelt dat paden zoals voetpaden, jaagpaden en kerkepaden openbaar kunnen zijn, ongeacht wie de eigenaar is. Het maakt niet uit of de weg op dit moment feitelijk toegankelijk is, en of op de weg een (openbare) verkeersbestemming rust.

Belangrijke punten:

• Wegenlegger: Oude registers waarin staat welke wegen openbaar zijn en wie onderhoudt. Staat een pad hierin, dan is deze in beginsel openbaar toegankelijk en hoeft Wandelnet dit niet te bewijzen. 
• Langdurig gebruik: Bij een wandelpad dat niet op zo’n legger staat is het van belang hoe lang het al openbaar toegankelijk is. De bewijslast rust op degene, aldus bestuursrechters, die het openbaar toegankelijk zijn stelt. De Wegenwet bepaalt dat een pad óók openbaar is als bewezen wordt dat de wandelaar er meer dan dertig jaar vrij heeft kunnen wandelen. Die termijn kan de Wegenwet verkorten tot slechts tien jaar, maar dan moet men bovendien kunnen aantonen dat de weg gedurende die tijd is onderhouden door het Rijk, een provincie of gemeente of waterschap.
• Opengesteld: Eigenaren kunnen een pad openstellen, soms met voorwaarden (bijv. alleen overdag of alleen voor wandelaars). Dat ‘Opengesteld’ zijn moet duidelijk worden gemaakt bij alle toegangen.

Deze criteria betekenen niet dat eenmaal openbaar voor eens en altijd openbaar is. Een gemeente of provincie kan een besluit nemen om een weg als openbaar te onttrekken. Tegen zo’n besluit van het bevoegd gezag kan bezwaar worden aangetekend door belanghebbenden. Rechters oordelen dat Wandelnet belanghebbend is omdat zij het behartigen van wandelbelangen juist als statutaire doelstelling heeft. Een particulier is eigenlijk nooit belanghebbend! Is het besluit op bezwaar negatief, dan kunnen bezwaarmakers beroep aantekenen bij de Rechtbank. Is de uitspraak van de Rechtbank ook negatief, dan kunnen zij nog in beroep gaan bij de Raad van State (RvS); de uitspraak van de RvS is definitief.

Wat besloten de rechters?

Op het eerste oog lijken deze zaken op elkaar. Maar bij nadere beschouwing is dat niet zo, en dat blijkt ook uit de behandeling bij de bestuursrechter. In het geval van de historische Zandweg in Rijsbergen is ‘genoegzaam aangetoond’ dat het een weg is in de zin van de Wegenwet, namelijk dat die een verbinding vormt tussen twee openbare wegen en dat die meer dan 30 jaar door wandelaars vrijelijk is gebruikt. De RvS oordeelt dat de gemeente een nieuw besluit moet nemen. (Raad van State, 30 juli 2025 - ECLI:NL:RVS:2025:3597). Inmiddels is de gemeente in gesprek met de belanghebbenden gegaan.

Het Kerkepad Klarenbeeksepad in Ouddorp: het is niet van belang of het pad op particuliere grond ligt. Het pad op het huiskavel is terecht niet toegankelijk, maar dat was ook geen geschilpunt. In de ruilverkaveling was al tot een omweg besloten, maar dat pad is helaas nooit gerealiseerd. De RvS stelt dan ook dat een niet bestaand pad niet kan worden onttrokken. De gemeente heeft het besluit om de resterende paden te onttrekken onvoldoende gemotiveerd en krijgt dus de opdracht om een nieuw besluit te nemen. Ook in deze zaak heeft de gemeente het overleg geopend (Raad van State, 19 november 2025 - ECLI:NL:RVS:2025:5616).

Voor het voormalig spoortracé Vinkeveen overwoog de Raad van State dat het pad onderdeel is van een wandelroute en in de praktijk ook gebruikt wordt door voetgangers. Maar het is pas vanaf 2006 openbaar toegankelijk. Daarmee is het niet al minimaal 30 jaar een openbare wandelverbinding. Het 10-jaarcriterium van onderhoud door een overheid is niet aannemelijk gemaakt; er is incidenteel onderhoud geweest en dat is onvoldoende bewijs. NS had het pad ook geen openbare bestemming gegeven. Het pad is dus rechtens afgesloten (Raad van State, 19 november 2025 - ECLI:NL:RVS:2025:5605).

Het afgesloten deel van het Molenpad in Rijnsaterwoude vormt een verbinding tussen een weg en de rest van het pad en is langjarig in gebruik geweest. De Rechtbank is van oordeel dat dit een openbare weg is; het feit dat er een beperking van autoverkeer is, betekent geen beperking voor wandelaars. Er zijn voldoende bewijzen van het openbaar zijn: akte, getuigen, etc. Wel wordt geconstateerd dat het pad onduidelijk vermeld is op de Wegenlegger. Het is nog onduidelijk of één van de partijen in hoger beroep is gegaan (Rechtbank Den Haag, 3 oktober 2025 - ECLI:NL:RBDHA:2025:21331).

^{Het Molenpad in Rinsaterwoude © Ernst Koningsveld}

Wat leren we hiervan?

We zien dat Raad van State als hoogste rechter nogal eens het bevoegd gezag opdraagt om een nieuw, beter onderbouwd besluit te nemen. “Dat noemen we de ‘bestuurlijke lus’ waar je als bezwaarmakers gelijk krijgt dat het besluit tot afsluiten niet correct is genomen, maar weer moet wachten wat er verder gebeurt. Zo kan zo’n zaak jaren voortslepen.” Peter pleit er dan ook voor dat de Wegenwet wordt opgenomen in de Omgevingswet, en dat de Wegenlegger weer terugkomt als verplichting: als een pad in de Wegenlegger staat, is het openbaar. “Dat geeft veel houvast. Als een pad niet in de Wegelegger staat, moeten bezwaarmakers met andere bewijzen komen, zoals oude wandelgidsen of andere documenten.”

Hoe actueel dit onderwerp is: op dinsdag 13 januari is er weer een zitting over een afgesloten pad. Wordt vervolgd, dus.